Không phải thư hằng tuần (số 22) – Kỹ năng để moi tiền các báo

Chú ý: Entry này chống chỉ định với những người viết báo nhoay nhoáy (ví dụ, Trương Thị, Xuân Lê, Người Buôn Gió hay Hà Kin trong friend list của blog này)

1. Khoe

Tính ra, tôi sống được đến hôm nay là nhờ các báo.

Năm 1997 – 2000, tôi có truyện cười, ô chữ, thơ dịch, thơ xuyên tạc và tản văn đăng trên Áo Trắng và Mực Tím. Nhuận bút vài chục ngàn, chủ yếu để đi ăn vặt và mua mấy đồ lưu niệm nhỏ nhỏ tặng sinh nhật bạn.

Năm 2001 – 2002, tôi là cộng tác viên có lương của báo Hoa Học Trò, gần như độc chiếm một mục nhỏ gần giống Góc đọc sách trên www.sachcuatrang.com bây giờ. Trung bình mỗi tuần tôi kiếm được 400 ngàn đồng, mua được khá nhiều thứ (sách, máy tính, điện thoại) và góp phần an ủi mẹ tôi (khi đó, mẹ tôi nghỉ việc).

Năm 2005, đến lượt tôi nghỉ việc ở nhà, tiền ăn uống xăng xe internet điện thoại đi du lịch của riêng mình đều trông vào nhuận bút của những bài viết tạp nham ký đủ các thứ tên đăng trên Travellive và An Ninh Thủ Đô. Nhờ những khoản một đôi trăm ngàn ấy, tôi viết xong Cocktail cho tình yêu và Phải lấy người như anh mà không chết đói.

Năm 2006 (lan sang tí đầu năm 2007), tôi cộng tác thường xuyên với Thanh Niên Tuần San, hầu như tuần nào cũng viết một tản văn 800-1000 chữ. Ngoài ra thỉnh thoảng còn có bài đăng Tuổi Trẻ, Tuổi Trẻ Cuối Tuần, Sài Gòn Tiếp Thị , Lao Động… Tôi sống hoàn toàn bằng nhuận bút (chủ yếu là nhuận bút báo vì trung bình nhuận bút của một cuốn sách bằng 3-6 bài báo), tuy có lúc này lúc khác nhưng về cơ bản là vui, khỏe, có ích.

Khoe nguyên cái CV viết lách và tiêu nhuận bút ra như thế để các bạn thấy tôi đủ kinh nghiệm viết tiếp phần sau.

2. Trời ơi, sao lại…

Tôi có người bạn tên Kh. thích đi du lịch và đi nhiều, viết nhật ký du lịch rất hay. Một ngày đẹp giời, bạn mở trang web của Tuổi Trẻ, thấy phần gửi bài online, bèn chép một ít từ nhật ký ra. Xong xuôi, bạn bấm chuột gửi đi, ngoài bài viết và cái tên, không kèm theo thông tin cá nhân nào khác. Bẵng đi mười mấy tháng sau, bạn mới phát hiện ra là bài viết đó đã được đăng trên Tuổi Trẻ Online ngay sau khi gửi. Tốn công liên lạc xác nhận, cuối cùng bạn cũng nhận được nhuận bút, nhưng khoản đó hẻo thảm thương (vài chục ngàn VND thì phải).

Vì bạn Kh. của tôi thuộc kiểu người ở trển, mây mây gió gió không biết cách kiếm tiền, tôi coi vụ việc trên là cá biệt, không nói năng kể lể gì. Đến hôm nay, tôi được một bạn khác buzz trên Yahoo Messenger hỏi về chuyện gần như vậy. H. vốn làm phòng kinh doanh, có tư duy công việc rõ ràng hơn Kh., gửi bài cho Tuổi Trẻ qua mail đính kèm file .doc hẳn hoi, nhưng cũng lại không ghi tên với địa chỉ. Lần này, báo Tuổi Trẻ đã gửi mail đề nghị H. xác nhận thông tin cá nhân nên có lẽ tình hình sẽ không đến nỗi bi đát như trường hợp của Kh., bài đăng cả năm mới phát hiện ra, nhuận bút hắt hơi một cái đã bay sạch.

Hờ, tôi nghe xong hai chuyện, chỉ biết kêu đúng cái câu trong tên mục. Hai người bạn của tôi hầu như không hề có liên hệ với nhau (họ khác nhau hoàn toàn về tính cách sở thích công việc…, chỉ có điểm chung là làm bạn với cái con lắm điều như tôi), vậy mà lại mắc phải vấn đề giống nhau. Điều đó chứng tỏ sẽ còn nhiều bạn khác cũng có thể dính chưởng để rồi cứ ấm ức vì mình viết hay thế sao lại không được đăng với lại sao gửi đăng mà mãi không thấy tiền về. Bên cạnh đó, trong khi tham gia Yahoo Hỏi&Đáp, tôi cũng đã từng trả lời một câu về chuyện gửi bài cho báo Hoa Học Trò. Túm lại, tôi quyết định phải viết phần sau

3. Dăm điều bạn Trang dạy

- Nghiên cứu báo kỹ càng: Trước khi quyết định viết và gửi bài, bạn nên đọc kỹ ít nhất vài số báo để biết giọng điệu chung cũng như cơ cấu các chuyên mục của nó (những chuyên mục đôi khi không cố định nên bạn phải rình ít nhất vài số để biết hết). Hãy xem báo có những mục gì, dài ngắn ra sao, mục nào hay, mục nào chưa hay lắm, mục nào hợp với bạn nhất. Thông thường, những mục có bài viết chưa hay lắm chính là mục đang đói bài, yêu cầu sẽ bớt khắt khe hơn, biên tập viên phụ trách cũng đỡ chảnh hơn. Tấn công vào các mục đấy và các mục hợp với bạn, bạn có thể ngồi rung đùi chờ bài đăng (tất nhiên, bài của bạn phải ổn về hình thức và nội dung một tí).

– Viết đúng: Dù viết về vấn đề gì, bạn cũng cần viết đúng chính tả, ngữ pháp để người đọc (trước hết là biên tập viên, sau là độc giả của báo) hiểu được chính xác những gì bạn muốn diễn đạt. PHẢI tuyệt đối tránh ngôn ngữ biến dạng đa đa siêu thực trừu tượng dã thú hậu hiện đại. Tôi mà là biên tập viên báo, tôi sẽ bỏ tất cả các bài viết theo kiểu “toj hok bít fảj lèm seo” vào sọt rác. Thậm chí, phải hôm nào ngọc thể bất an mình vàng ngúng nguẩy, tôi – biên tập viên còn cho tên tác giả đó vào sổ đen, từ giờ nhận được thư là xóa hoặc cho vào đống giấy vụn luôn, khỏi đọc. Thế là toi cái mầm non viết báo!

– Viết gọn gàng: Báo không phải blog hay sớ Táo quân năm nhuận để có thể tuôn tràng giang đại hải, bạn cần chọn lọc các ý trong bài sao cho bài viết của bạn đọc lên hợp lý, đầy đủ nhưng không rườm rà, trùng lặp. Hãy cố gắng rút gọn trong vòng 800 – 1200 chữ (từ) vì nói chung đó là dung lượng phù hợp cho các báo phổ biến hiện nay (một số báo khổ nhỏ thì có thể yêu cầu ít hơn). Bạn nên chia bài ra thành các đoạn văn nhỏ, mỗi đoạn triển khai một ý và có độ dài chừng 5-10 dòng, hết đoạn cách dòng để làm dịu mắt người đọc cũng như tạo cho bài viết vẻ sáng sủa mạch lạc.

– Đính kèm thông tin cá nhân: Người nhận mail, người đọc – duyệt bài và người trả nhuận bút thường không phải là một. Vì vậy, tên, địa chỉ, số điện thoại và email của bạn phải được ghi NGAY PHÍA DƯỚI bài viết để tránh tối đa việc thất lạc. Trong trường hợp gửi file qua mail, bạn không nên gửi bài trong file rồi lại ghi thông tin cá nhân vào phần nội dung mail, vì nếu cơ chế hoạt động của báo đó không nhịp nhàng hoặc người nhận mail không phải người cẩn thận kỹ tính (như tôi ), chắc chắn thông tin cá nhân c�
��a bạn sẽ rơi đâu đó dọc đường. Và khi ấy, dù bài viết của bạn rất tốt, nó cũng sẽ bị oánh trượt, oạch! Bạn sẽ mất nhiều cơ hội (chẳng hạn, biên tập viên thích bạn, muốn đặt thêm bài nhưng không có đầu mối liên lạc).

- Theo dõi báo sau khi gửi bài: Gửi bài đi rồi, bạn nên dành thời gian theo dõi báo (mua báo hoặc đọc kỹ báo điện tử) để xem bài của mình có được đăng hay không. Nếu được đăng, bạn sẽ có ngay tờ báo để khoe hoặc lưu trữ trước khi báo biếu đến (cũng để đề phòng nữa, có báo chả thèm biếu biếc gì đâu). Nếu không được, bạn có thể chủ động gửi báo khác – nhất là các báo có tiêu chí chất lượng thấp hơn. Thông thường, thời gian chờ đợi thấp thỏm sẽ là khoảng vài tuần. Qua khoảng thời gian này, bạn có thể liên lạc với báo, vừa là để hỏi lại, vừa là để báo rằng “chúng mày không đăng của tao, tao đem cho bọn khác, đừng có trách”.

Trên đây là những nguyên tắc cơ bản, đơn giản dễ thực hiện nhưng không phải ai cũng biết. Quý các bạn lắm tôi mới tiết lộ đấy, bí quyết 10 năm moi tiền các báo chứ ít à. Các bạn cứ áp dụng theo đi, đảm bảo không thành công cũng thành cộng (tác viên) :-”. À mà này, nếu được đăng và có nhuận bút cao, nhớ trích ra một ít mua sách cho tôi đắt hàng, nhá!

(Hết rồi )